Borodin, Polowetser Dansen (1879).                                                                                                         Programmatoelichting 2012, © Daan Admiraal

Aleksandr Borodin (1833-1887) was een vooraanstaand Russisch chemicus die zich primair bezig hield met onderzoek en lesgeven waardoor het componeren er helaas vaak bij in schoot. Zijn beroemde opera Prins Igor waar hij sinds 1869 meer dan 18 jaar aan had gewerkt bleef bij zijn dood in 1887 onvoltooid. Glazoenov en Rimski-Korsakov hebben het werk gecompleteerd.

 

Het libretto dat Borodin zelf schreef is gebaseerd op een zeer oude tekst uit 1187, Het lied van de veldtocht van Igor, ook wel het het Igorlied ¹ genoemd. Het is een anoniem epos in het Oudrussisch uit het einde van de twaalfde eeuw dat als een zeldzaam hoogtepunt in de middeleeuwse Russische literatuur ²  wordt beschouwd . Een manuscript van het Igorlied werd in 1795 gevonden en in 1800 gepubliceerd. Het is in 1812 bij de grote brand van Moskou verloren gegaan.

 

Het historische decor van het Igorlied is de strijd tussen christelijke Russische stammen uit het Zwarte Zee gebied tegen heidense Aziatische invallers, in de roerige periode vlak voor Dzjengis Khan daar definitief macht greep. Prins Igor komt uit Novgorod-Severski, een klein stadje ten noordoosten van Kiev. Het Igorlied beschrijft Igor's voorbereidingen, zijn ongelukkige veldtocht en nederlaag (1185) en vervolgens zijn gevangenschap bij de Polowetsen, zijn vlucht en zijn thuiskomst.

 

                                       

                                                                Groengekleurd de Kiptsjak-Kuman confederatie in Eurasië rond 1200. Boven de Zwarte Zee

                                                                    het gebied waar Prins Igor met de Polowetsers streed.

 

In de proloog van de opera trekt Igor ten strijde maar een zonsverduistering ^1a blijkt een slecht voorteken. In de tweede en derde Acte verblijft hij in gevangenschap bij zijn opponent Khan ³. Kontsjak die hem als gentleman behandeld. Aan het einde van de opera, ontsnapt aan Kontsjak en teruggekeerd naar de stad die hij had verlaten, wordt Igor, hoewel de vijand niet verslagen is, als een held gehuldigd. 

 

De Polowetser Dansen zijn de symfonische dansen uit de opera.  In 1879 werden ze al op een concert uitgevoerd, lang voor de voltooiing van de opera. Ze werden voor die gelegenheid op verzoek van Borodin zelf geïnstrumenteerd door Lyadov, Rimski-Korsakov en deels door Borodin zelf, zo blijkt uit de memoires van Rimski-Korsakov.⁴  Ze worden veel uitgevoerd en zijn waarschijnlijk Borodins meest bekende compositie.

De Polowetser Dansen zijn de opeenvolging van twee dansnummers uit de tweede Acte (nrs.8 en 17) zonder enige aanpassing.  Terwijl nr.17 in de opera met koor wordt uitgevoerd wordt bij concertuitvoeringen van de Polowetser Dansen het koor vaak weggelaten. Dat is jammer want de koorpartij is zeer afwisselend, weemoedig, heroïsch en meeslepend. De 'Dans van de Polowetser meisjes' (nr. 8) is zuiver instrumentaal en fungeert in deze concertversie eigenlijk als een korte ouverture. Dan volgt nr.17, de Polowetser dans met koor. In feite gaat het hier niet om één dans maar om een doorlopende reeks dansen van zeer uiteenlopend tempo en karakter. Men hoort een kleurrijke afwisseling van vrouwenkoor, mannenkoor en gemengd koor. Sommige contrasterende dansen blijken gelijktijdig te kunnen worden uitgevoerd met een overrompelend resultaat. Terwijl het weemoedige vrouwenkoor (het zijn slavinnen die daar zingen) waar nr.17 mee begint zingt over het verlangen naar het verloren vaderland ⁵  zijn de meest uitbundige gedeelten een eerbetoon aan de Khan.

 

                             

                                  Igor Svyatoslavich's fighting with the Polovtsy (1880). Exhibited in the Tretyakov Gallery of Moscow.

 

Voetnoten.

1. De Russisch-Amerikaanse schrijver Vladimir Nabokov (1899-1977) heeft het Igorlied uit het Russisch in het Engels vertaald:

The Song of Igor's Campaign: An Epic of the Twelfth Century (1960). ISBN13 9780875010618

De meest recente Nederlandse vertaling is te vinden in:

Willem G. Weststeijn & Peter Zeeman: Spiegel van de Russische poëzie (inleiding W. Weststeijn), Amsterdam, 2000, ISBN 90-290-5595-2

Karel van het Reve wijdt in zijn Geschiedenis van de Russische literatuur (Van Oorschot, 1985) een hoofstukje aan het Igorlied en bespreekt daarin de controverse plagiaat versus authentiek

1a.

2. Poesjkin noemde het 'dat eenzame gedenkteken in de woestijn van onze literatuur'. Bron: Het oude Rusland, Robert Wallace. Het Parool, Amsterdam, 1967.

3. Khan is een oude Mongools-Turkse titel voor een heerser of een militaire bevelhebber, bijvoorbeeld Dzjengis Khan. 

4. "There was no end of waiting for the orchestration of the Polovtsian Dances, and yet they had been announced and rehearsed by me with the chorus. It was high time to copy out the parts. In despair I heaped reproaches on Borodin. He, too, was none too happy. At last, giving up all hope, I offered to help him with the orchestration. Thereupon he came to my house in the evening, bringing with him the hardly touched score of the Polovtsian Dances; and the three of us — he, Anatoly Lyadov, and I — took it apart and began to score it in hot haste. To gain time, we wrote in pencil and not in ink. Thus we sat at work until late at night. The finished sheets of the score Borodin covered with liquid gelatine, to keep our pencil marks intact; and in order to have the sheets dry the sooner, he hung them out like washing on lines in my study. Thus the number was ready and passed on to the copyist. The orchestration of the closing chorus I did almost single-handed..."
Nikolay Rimsky-Korsakov, Chronicle of My Musical Life, 1909

5. De Russische tekst met Engelse vertaling van dat lied is te vinden in Engelstalige wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Polovtsian_Dances   terug

 

Internet.

http://www.artrusse.ca/History/host_igor.htm

http://journal.oraltradition.org/files/articles/26i/06_26.1.pdf

http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic719298.files/Mythical%20Russianness%20Part%20I/Prince%20Igor%20Epic%20Dimension.pdf

Viktor Mikhaylovich Vasnetsov (1848-1926)