Mendelssohn, Elias of Elijah?      articles              home             summary                                            08-08-2006

 

De Elias werd gecomponeerd op de Duitse tekst die Mendelssohn door Julius Schubring kreeg aangeleverd. Omdat de première in Birmingham in het Engels gezongen zou worden moest er meteen voor die Elijah een ‘vertaling’ worden gemaakt. Daarmee werd William Bartholomew belast, die al eerder de meeste liederen van Mendelssohn en zowel de Paulus als de Lobgesang had vertaald. Hij kreeg pas vanaf midden mei 1846 de reeds voltooide delen van het oratorium in separate zendingen toegezonden. Zijn opdracht was niet zomaar het aanleveren van een Duits-Engelse vertaling.  Zijn taak was de traditionele Lutherse bijbelvertaling, die Mendelssohn en Schubring hadden gebruikt, om te zetten in Engels dat in hoge mate zou overeenstemmen met de traditionele Engelse King James-vertaling. Mendelssohn heeft zich intensief met dit vertaalproces bemoeid: hij was bij alle beslissingen betrokken. Omdat bij de omzetting van Duits naar Engels het aantal lettergrepen vaak verandert moesten steeds keuzes gemaakt tussen het aanpassen van de muziek of het veranderen van de Engelse tekst.

 

Uit het inleidende recitatief een voorbeeld. De laatste frase ich sage es denn luidt in het Engels but according to my word – van vijf naar zeven lettergrepen. De oorspronkelijke ritmische struktuur werd opgeofferd aan de ‘Authorized Version’ van de Engelse bijbel. Nu gebruikt Mendelssohn de melodie van het Duitse ich sage es denn als een leidmotief in de ouverture (het motief wordt acht of negen keer herhaald). Hij verbindt daarmee niet alleen recitatief en ouverture, maar geeft de ouverture door het motief ook een dramatische lading. In de Elijah ging door de ritmische aanpassing van het recitatief aan het Engels het hele idee van een leidmotief verloren.

 

In onderstaande voorbeelden achtereenvolgens

- de afsluitende drie Duitsetalige recitatief-maten van de Einleitung,

- het eerste voorkomen van het leidmotief in de Ouverture (m.2-4), en

- de afsluitende drie Engelstalige recitatief-maten van de Prologue.

Ondanks dit grote bezwaar heeft de Engelse versie ook voordelen: het Engels past soms beter op de muziek dan het Duits.

In de Engelstalige landen wordt de Eliajah alleen al om redenen van traditie altijd in het Engels gezongen. Bovendien houdt men er veel van de King-James vertaling.

 

Summary. The last three recitative bars of the Einleitung of Elias with the text  ich sage es denn are used by Mendelssohn in the Ouverture as a leading-motive. With the English translation and rhythmic adaptation of the these three bars in the Prologue of the Elijah the possibility to connect the Prologue with the Ouverture was lost. But the German version is not allways better. Comparison proves that sometimes the English Elijah-text fits better than the German Elias-text.

 

Daan Admiraal, © 2004